دمشق، سوریه — دو ماه پس از فرار بشار اسد، رئیسجمهور سوریه، برخی از تنها خانههایی که برق ۲۴ ساعته دارند، خانههایی هستند که با شبکه برق سازمانهای امنیتی بدنامی که روزگاری حامی حکومت او بودند، به اشتراک میگذارند.
سیزده سال جنگ داخلی باعث ویرانی اقتصاد سوریه شده است. خدمات عمومی به شدت افت کرده و در برخی موارد، وضعیت کنونی حتی بدتر از قبل از سقوط اسد است. حامیان ایرانی او عرضههای نفتی که امکان تولید برق بیشتر را فراهم میکرد، متوقف کردهاند. اکنون، بخشهای وسیعی از پایتخت هنگام غروب آفتاب در تاریکی فرو میروند.
احمد شرع، رئیسجمهور موقت کشور، که پیشتر با نام مستعار ابومحمد الجولانی شناخته میشد، وظیفه دشواری پیش رو دارد، به گفته کارشناسان. برای تأمین بقای خود و جلوگیری از بحران سیاسی دیگری، دولت موقت او باید تولید انرژی را به سرعت افزایش دهد تا عموم مردم را که نگران هستند، آرام کند، اما خزانه دولت تهی است. پیشرفت اقتصادی نیازمند حمایت از جهان خارج است، اما در عوض، با تحریمهای غربی که سوریه را از اقتصاد جهانی جدا کرده، در معرض خطر اختناق قرار دارد.
ایالات متحده و اتحادیه اروپا گفتهاند که منتظر شواهدی هستند که نشان دهد حاکمان جدید سوریه اولویت را به اصول دموکراتیک و گنجاندن اقلیتها میدهند تا همه تحریمها، که ابتدا علیه رژیم اسد وضع شده بودند، لغو شوند. شرع مدتهاست که رهبر هیئت تحریر الشام (HTS) بوده است، گروهی که زمانی وابسته به القاعده بود. اگرچه این گروه در سال ۲۰۱۶ روابط خود را قطع کرد و چهرهای معتدلتر از حکومت خود در شمال غرب سوریه نشان داد، دولتهای آمریکا و اتحادیه اروپا هنوز HTS را به عنوان یک گروه تروریستی فهرست میکنند.
واشنگتن برخی تحریمها را پس از سقوط اسد لغو کرده است تا ورود کمکهای بشردوستانه تسهیل شود، اما محدودیتهای عمدهای همچنان بر بخش بانکی باقی مانده است. کارشناسان تحریم میگویند که مؤسسات مالی و افراد خصوصی تا زمانی که تمامی تحریمها برداشته نشوند، از برخورد با سوریها ترس خواهند داشت.
اقتصاد سوریه طبق گزارش بانک جهانی در طول جنگ داخلی ۸۵ درصد کوچک شده است. بیش از ۸۰ درصد از سوریها اکنون در فقر به سر میبرند. قبل از جنگ، پوند سوریه با نرخ ۴۷ به دلار معامله میشد. در آستانه سقوط رژیم، نرخ به ۱۴ هزار رسید. حقوق ماهانه یک پزشک، به عنوان مثال، به معادل حدود ۲۵ دلار کاهش یافت — در واحد پول محلی، تودهای از اسکناسها به ضخامت چند سانتیمتر.
استراتژی کوتاهمدت دولت تنها بقا است، به گفته جهاد یازیچی، بنیانگذار و سردبیر سوریهریپورت، یک نشریه آنلاین که به مسائل اقتصادی سوریه میپردازد. او گفت: “تأمین بودجه، تأمین انرژی و تأمین گندم: اینها برای دولت برای جلوگیری از بحران جدی در هفتهها یا ماههای آینده، بسیار حیاتی خواهند بود.”
سوریها در ماه دسامبر برای گرم ماندن در خیابانهای حماه دور آتش جمع میشوند. (سالوان جورجس / واشنگتن پست)
دو ماه پس از سقوط رژیم اسد، احساس راحتی و تسکین در دمشق قابل لمس است. چهره رئیسجمهور پیشین از پوسترهای تبلیغاتی در سرتاسر شهر پاک شده است. زندانهای او خالی شدهاند و خانوادهها اکنون میتوانند بهطور علنی به جستوجو برای عزیزان گمشده خود بپردازند، کسانی که قبلاً حتی از ذکر نام آنها در عموم میترسیدند. اما فشارها بر سوریهای عادی شدید است. «از کجا باید شروع کرد؟» عمر کانات، ۲۴ ساله، در حالی که تلفن همراهش مدام بهروز رسانیها، سوالات و نگرانیها از دوستانش در سراسر کشور را دریافت میکرد، گفت. «قیمت غذا، مشکلات بیکاری، سوالات درباره اینکه واقعاً چه بر سر زندانیان آمد،» او گفت. «ما اینهمه امید و ترس داریم که سخت است بدانیم الان باید چه احساسی داشته باشیم.»
در طول سه هفته مصاحبه در شهرهای دمشق، حلب و حماه، تقریباً همه گفتند که نگرانی اصلی آنها اقتصادی است.
- *گامهای اولیه**اوایل ژانویه، وزیر جدید دارایی، محمد ابازید، گفت که دولت قصد دارد حقوق بسیاری از کارمندان بخش عمومی را تا ۴۰۰ درصد افزایش دهد، هرچند پیشرفت در تحقق این وعده هنوز مشخص نیست.
اما ممنوعیت ارز خارجی برداشته شده و هزینههای گمرکی یکسانسازی شدهاند که باعث شده دلارهای آمریکا به بازار سرازیر شوند و میوهها و سبزیجات وارداتی قیمت اقلام اساسی را کاهش دهند.
در دوران اسد، صرفاً داشتن دلار معمولاً از سوی مأموران امنیتی بهعنوان مدرکی از مشارکت در یک توطئه خارجی علیه دولت محسوب میشد، و روزنامهنگاران کپیبرداریهایی از اسکناسهای آمریکایی در دهها پرونده داخل شعبات اطلاعاتی دمشق پیدا کردند که هزاران سوری در آنجا شکنجه و کشته شده بودند. این هفته، صرافیهای غیررسمی در معابر عمومی بهدنبال کسبوکار بودند و مغازهها، کارکنان هتلها و دفاتر تازه تأسیس، همگی در حال رقابت برای انجام معاملات ارزی بودند.
«فقط نگه داشتن آنها راحتی است»، احمد ابراهیم، ۲۸ ساله، یک کارمند دولتی، گفت در حالی که یک اسکناس ۱۰۰ دلاری از پسانداز خود را بین انگشت شست و اشارهاش مالش میداد. «این فقط یک اسکناس نیست، این امنیت است»، او گفت. «این نشانهای از ثبات است که به من میگوید اوضاع ممکن است بهتر شود، نه بدتر.»
<figure><img src="/img//img/2026/09/ab0acc712f00ed949a.webp" alt="تهدید دولت جدید سوریه با بحرانهای اقتصادی شدید — 2" loading="lazy" decoding="async" /></figure> افسران پلیس وزارت کشور جدید در ماه دسامبر به کلیسایی در شهر قدیم دمشق میرسند تا منطقه را جستوجو کنند. (سالوان جورجس / واشنگتن پست)
چالش بزرگتر برای شرع و دولت موقت او، نحوه برخورد با بخش دولتی پرهزینه و پرجمعیت است. در دوران اسد، سوءمدیریت و فساد باعث شد که فهرست حقوق پر از کارکنان اضافی و حتی «کارمندان خیالی» باشد. این افراد حقوق میگرفتند اما هیچکاری نمیکردند. یک ارزیابی اولیه توسط دولت موقت نشان داد که در فهرست حقوق، ۳۰۰,۰۰۰ نفر وجود دارند که احتمالاً هیچکاری انجام نمیدهند.
تلاشها برای کاهش تعداد کارکنان بخش دولتی تاکنون اعتراضاتی را بهدنبال داشته است. گروههای کوچکی از کارگران اخراجشده در مقابل محلهای کاری سابق خود تجمع کرده و خواستار پاسخگویی هستند. در پیادهروی مقابل بانک املاک در مرکز دمشق، در یکی از روزهای اخیر، معترضان تابلوهایی در دست داشتند و تصمیم به اخراج دهها نفر از کارکنان را که هفته پیش گرفته شده بود، محکوم میکردند.
مجد حسن، ۴۱ ساله، که گفته بود از سال ۲۰۰۸ در بخش وام بانک کار میکرد، گفت: «ما اینجا هستیم تا مردم ما را ببینند. دلیل اخراج ما را نگفتهاند. قبل از اینکه کسی بپرسد اصلاً اینجا چه کار میکردیم، ما را اخراج کردند.»
با افزایش جمعیت معترضان که از پیادهرو به خیابان سرریز میکردند، رهگذران توقف کرده و شروع به چالش کشیدن آنها کردند. شادی اولابا، ۴۸ ساله، تاجر منطقه، گفت: «نیمی از این افراد حتی به سرکار نمیرفتند. آنها فقط روی کاغذ حضور داشتند چون افراد قدرتمندی از آنها حمایت میکردند.» پشت سر او، احمد سعد، مردی که برای تایید حرف اولابا توقف کرده بود، گفت: «برای اداره آن دفتر فقط به دو نفر نیاز بود، اما فهرست حقوق شامل ۱۱ نفر بود.»
اولابا ادامه داد: «آنها همیشه رشوه میگرفتند.» سعد نیز سر تکان داد و گفت: «ما به تصمیمات بیشتری مثل این نیاز داریم، نه کمتر.»
- *در جستوجوی یک چشمانداز**تا کنون، دولت جدید هیچ چشمانداز سیاسی مشخصی ارائه نکرده است. به همین دلیل، نگرانیهای اقتصادی و اضطراب درباره جهتگیریهای آینده کشور، بیشتر از پیش احساس میشود. او تاکنون از سوی بسیاری از سوریها به دلیل تشکیل یک دولت موقت که ترکیب آن بازتابی از تنوع مذهبی و فرهنگی کشور نیست و همچنین متمرکز کردن تصمیمگیریها در دایرهای کوچک، با انتقاد روبهرو شده است.
دارین خلیفه، مشاور ارشد گروه بحرانهای بینالمللی، گفت: «آنها به چیزی سریع نیاز داشتند و اولویت را به سرعت عمل و آشنایی دادند. این روش در زمانی که آنها بخشی از سرزمین را که همگن و محافظهکار بود اداره میکردند جواب میداد، اما حالا وضعیت متفاوت است.»
<figure><img src="/img//img/2026/09/b306973940d842e552.webp" alt="تهدید دولت جدید سوریه با بحرانهای اقتصادی شدید — 3" loading="lazy" decoding="async" /></figure> مردم در محله صلاحالدین حلب برای خرید میوه و سبزیجات به بازار میروند. (سالوان جورجس/واشنگتن پست)
شرع گفته است که کابینه موقت او یک اقدام موقتی خواهد بود و برای انجام برخی تغییرات، مهلت اول مارس را تعیین کرده است. خلیفه گفت: «اولویت فوری باید این باشد که از منابع موجود، گسترش صورت گیرد.»
مسئولان اتحادیه اروپا هفته گذشته اعلام کردند که چنین پیشرفت سیاسی میتواند منجر به لغو برخی از تحریمها شود. کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا گفت: «در حال حاضر یک تصمیم سیاسی داریم — نقشه راهی داریم. اگر گامهایی در جهت درست مشاهده کنیم، آمادهایم تحریمهای بعدی را هم کاهش دهیم.»
اقتصاددانان معتقدند که تحریمها، بخشی از آنها که به کالاهای صنعتی که ممکن است برای آسیب رساندن به غیرنظامیان استفاده شوند، معطوف است، مانع بازسازی نواحی ویرانشده از جنگ، تولید برق و بهروزرسانی زیرساختهای چند دههای شده است.
دولت موقت برای جلب پذیرش بینالمللی، تلاش کرده است تا اخبار مربوط به دیدارهای خود با نمایندگان خارجی را منتشر کند؛ از جمله دیدارهای شرع با مقامات غربی در دمشق و سفرهای اخیر او به عربستان سعودی و ترکیه. با این حال، شهروندان خود او همچنان در انتظار پاسخها هستند.
حید حید، پژوهشگر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در چاتهام هاوس، گفت: «اولویتها اکنون بر ارتباط با قدرتهای خارجی متمرکز شده است، نه مخاطبان داخلی.» او افزود: «شرع مصاحبه میکند و دیدگاه خود را به دنیای خارج توضیح میدهد، در حالی که مردم داخل کشور هیچ اطلاعی از آنچه این گروه در نظر دارد ندارند؛ نه تنها برای مسائل بزرگ، بلکه حتی برای جزئیات کوچک.»
Syria’s dire economic woes threaten to undermine its new government
By Louisa Loveluck and Zakaria Zakaria