اولاف شولتس با وعده مدرنسازی و بیرون آوردن بزرگترین اقتصاد اروپا از رکود، صدراعظم آلمان شد اما تنها دو ماه پس از تصدی این سمت، تهاجم گسترده روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ برنامههای سوسیالدموکراتها را متلاشی کرد و ائتلاف او با احزاب سبزها و لیبرالها را تحت فشار قرار داد.
میراث دولت کوتاهمدت شولتس شامل تغییرات اساسی در سیاست امنیتی و دفاعی و ناکامی در جلوگیری از افول اقتصادی کشور است.
اقتصاد
شولتس وعده داد که یک Wirtschaftswunder دیگر (اشاره به رونق اقتصادی پس از جنگ جهانی دوم) را از طریق سرمایهگذاری قابلتوجه در گذار سبز آلمان رقم بزند. اما اقتصاد آلمان در دوره او تقریباً رشدی نداشت. پس از رشد ۱.۴ درصدی در سال ۲۰۲۲، تولید ناخالص داخلی در دو سال بعد کاهش یافت و در سطح پیش از همهگیری متوقف شد.
وضعیت مالی عمومی، که با کاهش رشد اقتصادی بدتر شد، به موضوعی مورد مناقشه میان سه حزب ائتلافی تبدیل شد که در نهایت فشار بر منابع مالی عمومی به فروپاشی ائتلاف شولتس منجر شد.
کسری یا مازاد بودجه دولت مرکزی (سالانه)
خط نقطهچین: انتخاب شولتس بهعنوان صدراعظم
برخی از موانع، از جمله شوک قیمت انرژی پس از تهاجم روسیه به اوکراین و کاهش سرعت تجارت جهانی، خارج از کنترل برلین بودند.
اما کارستن برزسکی، رئیس اقتصاد کلان جهانی ING (یک شرکت چندملیتی بانکداری و خدمات مالی معتبر بینالمللی) معتقد است که دولت شولتس اوضاع را بدتر کرد و با ایجاد «عدم اطمینان در سیاستگذاری» به دلیل مشاجرات مداوم و سوءارتباطات، به این مشکلات دامن زد. سرمایهگذاران بینالمللی به این مسئله توجه کردند و بهطور فزایندهای از سرمایهگذاری در این کشور دوری کردند.
- *کاهش سرمایهگذاری مستقیم خارجی (FDI) در آلمان**
مجموع جریانهای سرمایه سهامی سرمایهگذاران خارجی، بهصورت فصلی (میلیارد یورو)
بخش تولید این کشور، که به شدت وابسته به صادرات است و ستون فقرات اقتصاد آلمان محسوب میشود، ضربه سختی را متحمل شده است.
فشارها از زمان آغاز به کار دولت اول ترامپ در آمریکا در سال ۲۰۱۷ آغاز شد. سپس، بخش تولید آلمان در دوران همهگیری کووید-۱۹ طی سالهای ۲۰۲۰-۲۱، با تعطیلی کارخانهها و اختلالات گسترده در زنجیرههای تأمین جهانی، به شدت سقوط کرد و از آن زمان تاکنون برای بازیابی خود تلاش میکند.
- *کاهش تولید صنعتی با حدود یکچهارم ظرفیت تولیدی که بدون استفاده باقی مانده است**
بهصورت فصلی
پس از سالها ثبات نسبی در بازار کار، بیکاری پس از آغاز جنگ اوکراین دوباره افزایش یافت.
با این حال، از آنجا که تقاضا برای نیروی کار در بخشهای بهداشت، آموزش و ادارههای دولتی همچنان در حال افزایش است و بسیاری از کارگران مسن در سالهای آینده بازنشسته خواهند شد، اقتصاددانان انتظار بازگشت به سطح بیکاری اوایل قرن را ندارند.
- *بیکاری در آلمان پس از سالها کاهش، شروع به افزایش کرده است**
بهصورت ماهانه (%)
با برنامهریزی بزرگترین کارفرمای صنعتی آلمان، شرکت فولکسواگن، برای کاهش ۳۵,۰۰۰ شغل در کشور تا سال ۲۰۳۰ و کاهش ظرفیت تولید داخلی برای بیش از ۷۳۰,۰۰۰ خودرو، بحران صنعت خودروسازی در سال گذشته به نقطه اوج خود رسید.
خودروسازان آلمانی که در ارائه خودروهای الکتریکی رقابتی مشکل دارند، سهم بازار خود را در چین—مهمترین بازار صادراتیشان—از دست دادهاند و اکنون با رقابت تازه از سوی شرکتهای چینی در داخل کشور روبرو هستند.
دولت شولتس که در اواخر سال ۲۰۲۳ برای رفع محدودیتهای بودجهای، پایان ناگهانی یارانهها برای خودروهای الکتریکی را اعلام کرد، درحالی فروش خودروهای الکتریکی را کاهش داد که صنعت خودروسازی بهتازگی بسیاری از کارخانههای داخلی خود را به تولید خودروهای باتریدار اختصاص داده بود.
کاهش تولید خودروسازی با ثابت ماندن اشتغال و درآمد
بهصورت فصلی، بازپایهشده (فصل اول ۲۰۱۵ = ۱۰۰)
کمبود مسکن طولانیمدت آلمان در سالهای اخیر به دلیل کاهش فعالیتهای ساختوساز، تمایل شهروندان به خانهها و آپارتمانهای بزرگتر و افزایش فشار ناشی از مهاجران تازهوارد به کشور تشدید شده است.
این مشکل بهویژه در شهرهای بزرگ حادتر است و شولتس در عمل به وعده خود مبنی بر ساخت ۴۰۰,۰۰۰ واحد مسکونی در هر سال ناکام مانده است.
علیرغم تلاشهای دولت برای محدود کردن قانونی افزایش اجارهبها در بازاری که پیش از این نیز آن را به شدت قانونگذاری کرده بود، منجر به افزایش شدید اجارهبها شد. این در حالی است که بیش از ۵۰ درصد از خانوارهای آلمانی اجارهنشین هستند.
افزایش شدید هزینههای مسکن از سال ۲۰۰۵ در برلین، هامبورگ و مونیخ
قیمت یورو بر متر مربع
یکی از بزرگترین اصلاحات دولت شولتس، بازنگری نسبتاً سخاوتمندانه در مزایای بیکاری بلندمدت بود که اکنون افراد میتوانند با شرایط آسانتری از این حمایتها بهرهمند شوند. افراد بیکار در سال ۲۰۲۴ حق دریافت ماهانه ۵۶۳ یورو را داشتند—که ۱۲ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته است—بهعلاوه هزینههای مسکن «متناسب» و تا ۴۷۱ یورو به ازای هر کودک.
با اینکه دولت فقر را کاهش داد اما بخشهای بزرگی از جامعه و مخالفان محافظهکار معتقدند که این سیستم جدید انگیزههای کار کردن را کاهش داده است.
- *تعداد کمتری از خانوارهای آلمانی در خط فقر هستند نسبت به زمانی که شولتس قدرت را به دست گرفت**
_نرخ در معرض فقر بر اساس سال (%)_*
- خانوارهایی که پس از دریافت کمکها و حمایتهای اجتماعی (مانند یارانهها یا مزایا) همچنان درآمدی کمتر از ۶۰٪ میانگین درآمد معادلسازیشده دارند.
انرژی
آلمان که مدتها به گاز ارزان روسیه برای تأمین نیازهای انرژیبَر بخش تولیدی خود وابسته بود، پس از اینکه ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در سال ۲۰۲۲ عرضه گاز به اکثر کشورهای اروپا را قطع کرد، به دنبال جایگزینهای دیگری شتافت.
رابرت هابک، معاون صدراعظم از حزب سبزها و وزیر انرژی، به سرعت به سمت ساخت پایانههایی برای واردات گاز طبیعی مایع گرانتر از آمریکا و خاورمیانه حرکت کرد. اوتمار ادنهوفر، مدیر مؤسسه پوتسدام برای تحقیقات تأثیرات اقلیمی میگوید: دولت در شرایط فشار شدید کار بزرگی انجام داد.
- *جریان گاز از پایانههای جدید LNG نتوانسته است تعطیلی خط لوله نورد استریم ۱ روسیه را جبران کند**
کل جریان گاز وارد شده به آلمان (تراوات ساعت)
هابک در سال ۲۰۲۳ برنامههای خود برای تعطیلی سه نیروگاه هستهای باقیمانده کشور را پیش برد، حتی به قیمت اینکه این تصمیم او را مجبور کرد که نیروگاههای آلاینده زغالسنگی را دوباره راهاندازی کند.
اگرچه آلمان از خاموشیهایی که برخی پیشبینی میکردند جلوگیری کرده است، اما این کشور همچنان با هزینههای بالای انرژی، نه تنها برای مصرفکنندگان بلکه برای صنعت، دستوپنجه نرم میکند، که این مسئله رقابتپذیری آن را تضعیف کرده است.
- *قیمت برق داخلی پس از تهاجم گسترده روسیه به اوکراین بهشدت افزایش یافت**
پنس (یک صدم پوند) بر کیلووات ساعت، سالانه
عملکرد متناقض آلمان در اهداف زیستمحیطی ائتلاف
دولت آلمان در دستیابی به اهداف زیستمحیطی ائتلافی که حفاظت از اقلیم را در مرکز مأموریت خود قرار داده بود، نتایج متناقضی به دست آورد. انرژیهای تجدیدپذیر اکنون بیش از نیمی از تولید برق آلمان را تشکیل میدهند.
طبق گزارش اندیشکده آگورا، انتشار گازهای گلخانهای آلمان در سال گذشته به پایینترین سطح خود از دهه ۱۹۵۰ رسیده است. اما این کاهش تا حدی به دلیل کاهش تولید در شرکتهای انرژیبر بهواسطه مشکلات اقتصادی بوده است.
- *انرژیهای تجدیدپذیر بیش از نیمی از تولید برق آلمان را پس از تعطیلی نیروگاههای هستهای تشکیل میدهند**سهم تولید برق (%):
[Image 13]
آلمان همچنان در دستیابی به اهداف کاهش انتشار CO₂ در بخش حملونقل و ساختمان ناکام است
برنامههای رابرت هابک برای حذف تدریجی سیستمهای گرمایشی نفت و گاز و جایگزینی آنها با پمپهای حرارتی به یک فاجعه سیاسی تبدیل شد. وتمار ادنهوفر میگوید: یکی از موفقیتهای دولت، گسترش بزرگ انرژی خورشیدی و تسریع در صدور مجوز برای توربینهای بادی بوده است.
دفاعی
شولتس گفته است که جنگ پوتین باعث یک Zeitenwende (لحظهای سرنوشتساز ) در سیاستهای امنیتی و دفاعی آلمان شد. او متعهد به تسلیح اوکراین شد و یک صندوق ویژه ۱۰۰ میلیارد یورویی برای بازسازی ارتش آلمان (بوندسوهر) پس از سالها کمبود سرمایهگذاری اعلام کرد.
اما با وجود این اظهارات جسورانه، شولتس به زودی با تأخیر در ارسال توپخانه سنگین و تانک به کییف متحدان خود را خشمگین کرد. او همچنین از ارسال موشکهای دوربرد Taurus به اوکراین خودداری کرد و از تشدید احتمالی تنش با مسکو ابراز نگرانی کرد. با این وجود، آلمان دومین تأمینکننده بزرگ دوجانبه حمایت نظامی به این کشور جنگزده شده است. کریستیان مولینگ، مدیر بخش اروپا در بنیاد برتلزمان، موقعیت آلمان را یک «پارادوکس» توصیف کرد: «به طور نسبی، ما کارهای زیادی انجام میدهیم. اما نیازی نیست که ما قهرمان باشیم—اوکراینیها باید قهرمان باشند. و این چیزی است که به آن نرسیدهایم.»
- *آلمان از سال ۲۰۲۲ تاکنون نزدیک به ۱۶ میلیارد دلار کمک به اوکراین ارائه کرده است**
اختصاص کمکها توسط ۱۰ شریک دوجانبه بزرگ، ژانویه ۲۰۲۲ تا اکتبر ۲۰۲۴
[Image 14]
ر سال ۲۰۲۴، آلمان برای اولین بار از زمان جنگ سرد به هدف ناتو در زمینه اختصاص ۲ درصد از تولید ناخالص داخلی به هزینههای دفاعی دست یافت.
دولت آلمان روند بازنگری در نیروهای مسلح خود را آغاز کرده است؛ وظیفهای که به گفته یکی از مقامات دفاعی غربی، همچنان دشوار باقی مانده و به دلیل بوروکراسی سنگین و مشکل مداوم بوندسوهر در جذب سربازان حرفهای با چالش مواجه است.
با این حال، این مقام دفاعی به تصمیم آلمان برای خرید جنگندههای جدید F-35 و استقرار دائمی یک تیپ در جناح شرقی ناتو در لیتوانی بهعنوان نمونههایی از تعهد برلین اشاره کرد. او گفت: «با توجه به جایی که آلمان قبلاً بود، جایی که اکنون هست و جایی که میرود، میتوان این روند را بهدرستی یک تحول نامید.»
- *هزینههای دفاعی آلمان اخیراً به سطوح نزدیک به سال ۱۹۹۰ بازگشته است**
هزینههای سالانه به ارزش واقعی، آلمان و کشورهای گروه ۷ (۱۹۹۰ = ۱۰۰)
[Image 15]
زیرساختها
زیرساختهای حملونقل، انرژی و ارتباطات آلمان از سالها سرمایهگذاری ناکافی رنج میبرند، که بخشی از آن به دلیل قوانین سختگیرانه کشور در زمینه کسری بودجه عمومی اقتصاد این کشور است.
- *ترمز بدهی**، یک بند قانونی که تحت صدراعظمی آنگلا مرکل در سال ۲۰۰۹ معرفی شد، دولتهای منطقهای را از ایجاد بدهی جدید منع میکند و دولت فدرال را از استقراض بیش از ۰.۳۵ درصد از تولید ناخالص داخلی در هر سال بازمیدارد.
ولکر ویسینگ، وزیر حملونقل که پس از خروج حزب لیبرال FDP از ائتلاف در سال گذشته از این حزب جدا شد، فهرستی از ۴,۰۰۰ پل نیازمند تعمیر تهیه کرده است. او برنامهای ۲۷ میلیارد یورویی را برای یک دهه بهمنظور بهبود شبکه ریلی راهاندازی کرد و برنامه ساخت ۴۰ مسیر ریلی پرسرعت را اعلام کرد.
- *شبکه ریلی قدیمی، بزرگراههای فرسوده و پلهای در حال فروپاشی**
ولکر ویسینگ، وزیر حملونقل که پس از خروج حزب لیبرال FDP از ائتلاف در سال گذشته از این حزب جدا شد، فهرستی از ۴,۰۰۰ پل نیازمند تعمیر تهیه کرده است. او برنامهای ۲۷ میلیارد یورویی را برای یک دهه بهمنظور بهبود شبکه ریلی راهاندازی کرد و برنامه ساخت ۴۰ مسیر ریلی پرسرعت را اعلام کرد.
دویچهبان، که قطارهایش با تأخیرهای بیشتر و بیشتر مواجه هستند، بنابر تخمین ها برای مدرنسازی به ۴۵ میلیارد یورو نیاز دارد.
- *کاهش شدید در وقتشناسی قطارهای بینشهری دویچهبان**
سهم قطارهای مسافت طولانی که ظرف ۶ دقیقه از زمان برنامهریزیشده میرسند، بر اساس سال (%)
[Image 16]
پذیرش فناوریهای جدید در این کشور کند بوده است. در یک نظرسنجی در سال ۲۰۲۳، ۸۲ درصد از شرکتهای آلمانی اعلام کردند که هنوز از دستگاههای فکس استفاده میکنند. همچنین، آلمان یکی از پایینترین نرخهای نفوذ اینترنت فیبر نوری را در میان کشورهای عضو OECD (سازمان توسعه و همکاری اقتصادی) دارد.
- *استفاده کم از اینترنت فیبر نوری در آلمان**
سهم اتصالات فیبر نوری از کل اینترنت ثابت، دسامبر ۲۰۲۳ (%)
[Image 17]
جامعه
دوره صدراعظمی شولتس با اعتراضات خیابانی همراه بوده است، از جمله در واکنش به محدودیتهای همهگیری، شک و تردید در واکسیناسیون و اعتراض کشاورزان به افزایش مالیات سوخت.
در فوریه سال گذشته، صدها هزار نفر علیه حزب راست افراطی «آلترناتیو برای آلمان» (AfD) و برنامههای آن برای «بازمهاجرت» که شامل اخراج گسترده مهاجران و حتی شهروندان آلمانی با ریشه مهاجرتی بود، راهپیمایی کردند.
- *هزاران اعتراض و شورش در سالهای اخیر در سراسر آلمان**
- *تعداد تظاهرات در آلمان بهصورت ماهانه**
[Image 18]
واکنش به سیاستهای مهاجرتی
دولت آلمان پس از اعتراضات حمله مرگبار با چاقو در شهر سولینگن در غرب آلمان توسط یک شهروند سوری که درخواست پناهندگیاش رد شده بود، اقدام به تشدید سیاستهای مهاجرتی کرد.
شولتس که پیشتر پس از حملات مشابه از چنین اقداماتی خودداری کرده بود، کنترلهای موقت مرزی را معرفی کرد و وعده تسریع در اخراجها را داد.
- *اوجگیری مهاجرت خالص به آلمان در سال ۲۰۲۲ پس از تهاجم به اوکراین**
مهاجرت اتباع خارجی به آلمان و از آلمان (میلیون نفر)
[Image 19]
چالشهای پیش روی صدراعظم آینده آلمان
به گفته اقتصاددانان، صدراعظم بعدی آلمان، باید با آسیبپذیریهای ساختاری یک مدل اقتصادی که به شدت به تولید و صادرات به چین وابسته است، مقابله کند.
تیمو وولمرزهاوزر، رئیس پیشبینیها در اندیشکده اقتصادی _Ifo_، گفت: آلمان در طولانیترین دوره رکود خود از زمان جنگ جهانی دوم گرفتار شده است. او افزود: «در مقایسه با سایر نقاط جهان، بار مالیاتی، بوروکراسی و هزینههای انرژی برای شرکتها در آلمان بالاست، نوسازی زیرساختهای دیجیتال، انرژی و حملونقل با سرعت کمتری پیش میرود، و کمبود نیروی کار ماهر بیشتر به چشم میخورد.»
Anne-Sylvaine Chassany, Laura Pitel, Olaf Storbeck, Clara Murray and William Crofton