امین ناصر، مدیر عامل شرکت آرامکو سعودی، بزرگترین شرکت نفت جهان، همیشه یک مشتری ویژه داشته است: چین.
در ده سال مدیریت ناصر، ارزش صادرات نفت عربستان به چین بیش از سه برابر شده و در سال 2022 به رکورد 56 میلیارد دلار رسیده است؛ سالی که تقریباً یکششم از کل بشکههای نفت تولیدشده عربستان به پالایشگاههای چین ارسال شد.
واردات نفت خارجی نقش کلیدی در رشد اقتصادی چین داشته است. این کشور از ابتدا صنعت خودروسازی بزرگترین در جهان، شبکههای جدید حملونقل ریلی و هوایی، و هزاران آسمانخراش را ایجاد کرده است. طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، در سال 2022، 72 درصد از کل نیاز چین به نفت خام از طریق واردات تأمین شد.
ناصر در مجمع توسعه چین سال گذشته در پکن گفت: «هیچ شکی ندارم که تقویت روابط ما به سطوح غیرقابل تصور میتواند تلاشهای چین را برای برآورده کردن امیدها و آرزوهای مردمش سرعت بخشد.» با این حال، اکنون نشانههایی وجود دارد که تقاضای چین برای نفت خام زودتر از حد انتظار به اوج خود رسیده است. این تغییر موجی از شوک را به بازار نفت وارد کرده است.
این هفته، چین اعلام کرد که واردات نفت این کشور در سال 2024 تقریباً 2 درصد (معادل 240 هزار بشکه در روز) کاهش یافته و به 11 میلیون بشکه در روز رسیده است. این اولین کاهش در دو دهه گذشته، به استثنای اختلالات ناشی از همهگیری کووید، است.
- *عوامل کاهش تقاضا در چیناقتصاد متزلزل چین یکی از دلایل این کاهش است. بحران مداوم بخش املاک و مستغلات این کشور باعث کاهش ساختوساز شد که به نوبه خود تقاضا برای گازوئیل برای ماشینآلات سنگین و پتروشیمیها برای تولید رنگ، لوله و عایق را کاهش داد. اما این کاهش به روندهای بلندمدت نیز مرتبط است. تغییر گسترده در کامیونها از گازوئیل به گاز طبیعی مایع (LNG) و افزایش سریع خودروهای برقی، فروش بنزین و گازوئیل را کاهش داده است. طبق گزارش شرکت ملی نفت چین، فروش سوختهای جادهای در سال 2023 به اوج خود رسید و طی دهه آینده 25 تا 40 درصد کاهش خواهد یافت.**
در دسامبر، شرکت سینوپک، بزرگترین پالایشگر چین، پیشبینی اوج مصرف نفت خام را به سال 2027 تغییر داد، در حالی که پیشتر این بازه را بین 2026 تا 2030 اعلام کرده بود.
- *پیامدهای اوج مصرف نفت در چیناگر تقاضای چین به مرحله تثبیت برسد، پیشبینی آژانس بینالمللی انرژی (IEA)درباره رسیدن تقاضای جهانی نفت به اوج تا پیش از سال 2030 تحقق خواهد یافت. این چشمانداز امیدها برای رسیدن خالص انتشار کربن به صفر تا سال 2050 را تقویت میکند. این تحول همچنین میتواند اقتصاد جهانی را دگرگون کند. در سه دهه گذشته، چین نیمی از کل رشد تقاضای جهانی نفت را به خود اختصاص داده است؛ معادل 600 هزار بشکه در روز. اگر این روند کاهش یابد، ممکن است سرمایهگذاری سالانه 500 میلیارد دلاری** شرکتهای نفتی برای کشف منابع جدید نفت و گاز بیش از حد لازم باشد. مارتین راتس، تحلیلگر مورگان استنلی میگوید: «هنوز مشخص نیست که آیا تقاضا به اندازهای خواهد بود که این سرمایهگذاریها را جذب کند یا خیر. پاسخ ممکن است منفی باشد.»
- *کاهش تقاضای نفت چین و پیامدهای آن در بازارهای جهانی**
در بازارهای جهانی، نگرانی از ضعف تقاضای نفت چین در سال گذشته باعث شد قیمت نفت خام در محدودترین دامنه معاملاتی خود طی بیش از دو دهه گذشته (با لحاظ تورم) باقی بماند.
نفت خام برنت، شاخص جهانی، سال را با قیمتی کمی بالاتر از 74 دلار در هر بشکه به پایان رساند که تنها چند دلار کمتر از قیمت ابتدای سال بود. این در حالی است که طی سال، بحرانهایی مانند درگیریهای خاورمیانه، جنگ در اوکراین، توقف تولید نفت در لیبی و کاهش بیش از 20 درصدی صادرات نفت خاورمیانه به اروپا به دلیل حملات به نفتکشها در دریای سرخ رخ داد.
- *آینده بازار نفت با کاهش واردات چیناگر کاهش واردات نفت چین ادامه یابد، این موضوع بازار جهانی نفت را به طور بنیادی تغییر خواهد داد. مارتین راتس**، تحلیلگر مورگان استنلی میگوید: «اگر برای شش ماه یا یک سال رشد کُندتری داشته باشید، قیمت نفت کاهش مییابد و عرضه نیز اندکی کاهش مییابد. اما اگر رشد تقاضای نفت به شدت محدود شود، بازار نفت آینده کاملاً با بازار گذشته متفاوت خواهد بود.»
- *تردید تولیدکنندگان نفت در مورد نقطه عطف تقاضا**بسیاری از تولیدکنندگان نفت تمایلی ندارند این لحظه را به عنوان نقطه عطفی برای تقاضا تلقی کنند و نسبت به کاهش نقش چین به عنوان موتور رشد اقتصادی بدبین هستند.
مگ اونیل، مدیرعامل شرکت وودساید، بزرگترین شرکت نفت و گاز استرالیا، میگوید: «هنوز برای اعلام اوج تقاضای نفت خیلی زود است.» او به این واقعیت اشاره میکند که اقتصاد چین هنوز راه زیادی برای رسیدن به سطح ثروت سرانه کشورهای غربی در پیش دارد. وی افزود: «اگر به 20 سال گذشته نگاه کنید، در مقاطعی از ضعف اقتصادی اعلامیههایی در مورد رسیدن به اوج تقاضای نفت منتشر شده که اشتباه بوده است. چین همچنان به دنبال رشد اقتصادی و ارتقای سطح زندگی مردمش است، و اغلب این موضوع با افزایش مصرف انرژی همراه است.»
- *چشمانداز اوپک و آرامکو در مورد تقاضای نفت چین: رشد یا اوج؟**
اوپک، کارتل نفتی، چشماندازی خوشبینانه برای چین دارد و پیشبینی میکند که مصرف نفت این کشور از سال 2023 تا 2050 2.5 میلیون بشکه در روز افزایش یابد. تولیدکنندگان خاورمیانهای، از جمله عربستان سعودی، معمولاً در سیاستگذاریهای خود به دادههای اوپک تکیه میکنند.
امین ناصر، مدیرعامل آرامکو سعودی، نیز کاهش سرعت چین را رد کرده است. او در اکتبر گذشته در کنفرانس ابتکار سرمایهگذاری آینده در ریاض گفت: «وقتی مردم درباره چین صحبت میکنند، همیشه جنبههای منفی را بزرگ میکنند و جنبههای مثبت را نادیده میگیرند. به طور کلی، همچنان رشد در چین وجود دارد.» ناصر تأکید کرد که تقاضا قویتر و پایدارتر از آن چیزی است که دادههای رسمی واردات نشان میدهند و به رشد چشمگیر صنایع انرژی بادی و خورشیدی در چین اشاره کرد که به نفت زیادی نیاز دارند: «برای تولید 5 مگاوات انرژی بادی، به 50 تن پلاستیک نیاز است. برای هر خودروی برقی، حدود 200 تا 230 کیلوگرم پلاستیک لازم است. حتی در پنلهای خورشیدی، حدود 10 درصد مواد از الیاف و پلاستیک تشکیل شده است. بنابراین برای تحقق این انتقال انرژی، نفت بیشتری نیاز است.»
- *اختلاف در آمار مصرف نفت چینآرامکو معتقد است اطلاعات عمومی درباره مصرف نفت چین غیرقابل اعتماد است، چرا که این کشور آمار رسمی مصرف نفت را منتشر نمیکند. تحلیلگران با استفاده از منابع مختلفی مانند دادههای واردات و صادرات، تغییرات در ذخایر و خروجی پالایشگاهها این مصرف را تخمین میزنند. تفاوتهای قابلتوجهی در تخمینها وجود دارد؛ حتی برای دادههای تاریخی، اختلافاتی تا 1 میلیون بشکه در روز** گزارش شده است.
زیاد المرشد، مدیر مالی آرامکو، در پایان سال گذشته به تحلیلگران گفت که اصلاحات صعودی در دادههای نفت سال 2023، باعث میشود رشد سال 2024 کمتر از واقعیت به نظر برسد و این موضوع تصویر را تحریف میکند.
دیدگاه آژانس بینالمللی انرژی (IEA) تحلیلگران IEA تأیید میکنند که ارزیابی مصرف نفت چین چالشبرانگیز است. سیاران هیلی، تحلیلگر بازار نفت، میگوید: «دورهای بسیار پرنوسان برای تقاضای چین بود؛ از قرنطینهها تا بازگشت از قرنطینهها و تلاش برای رشد بالا.» با این حال، IEA همچنان پیشبینی میکند که چین تا پایان دهه جاری به اوج مصرف نفت خواهد رسید. این پیشبینی بر اساس دو روند ساختاری بزرگ و متضاد است:
- افزایش شدید تقاضای نفت برای صنعت پتروشیمی چین.
- کاهش سریع تقاضای نفت برای حملونقل جادهای.
هیلی توضیح میدهد: «تا پیش از کووید، رشد مصرف نفت گسترده بود؛ پتروشیمی، حملونقل جادهای، سوخت جت، همه چیز رشد میکرد. اما از سال 2019، تولید پتروشیمی به یک عامل بزرگتر تبدیل شده است. به طور خالص، تمام رشد مصرف جهانی نفت بین 2019 تا 2023 در واقع مربوط به پتروشیمی چین است.»
- *استقلال چین در صنعت پتروشیمیچین در حال ساخت کارخانههای پتروشیمی بیشتر است تا در تولید پلاستیکها، حلالها و الیاف مورد نیاز صنایع خود، خودکفا شود. هیلی میگوید: «واردات پلیمرهای چین همچنان بسیار بزرگ است، اما در گذشته حتی عظیمتر بود. آماری که ذهن مرا مشغول میکند این است که واردات پلیمرهای چین چیزی حدود 2 تا 3 درصد تقاضای نفت جهان** را تشکیل میدهد. این برابر با میزان مصرف نفت آلمان است.» در حالی که مصرف نفت برای صنعت پتروشیمی چین رو به افزایش است، نیازهای حملونقل جادهای در حال کاهش است.
- *آینده مصرف نفت چین: نقش پتروشیمی و خودروهای برقی**
در تأیید اظهارات امین ناصر، مدیرعامل آرامکو، سیاران هیلیاز آژانس بینالمللی انرژی (IEA) بیان میکند که تقریباً یکچهارم افزایش تقاضای پتروشیمی چین طی پنج سال گذشته ناشی از استفاده در توربینهای بادی و پنلهای خورشیدی بوده است. او میگوید: «تقریباً تمام رشد مصرف نفت چین در آینده از بخش پتروشیمی خواهد بود.»
اما IEA معتقد است که کاهش مصرف نفت در حملونقل جادهای اهمیت بیشتری خواهد داشت. هیلی میگوید: «تا سال 2030، سهچهارم خودروهای فروختهشده در چین برقی خواهند بود. در حالی که تقاضای پتروشیمی رشد خواهد کرد، این رشد به هیچ وجه کافی نیست تا کاهش تقاضای نفت در حملونقل جادهای را جبران کند. مصرف نفت مدتی تثبیت میشود و سپس کاهش قابلتوجهی خواهد داشت.»
در سناریوی اصلی IEA، که شامل تداوم تمام سیاستهای فعلی است، مصرف نفت چین از 16 تا 17 میلیون بشکه در روز در حال حاضر به حدود 12 میلیون بشکه در روز تا سال 2050 کاهش خواهد یافت.
- *انقلاب خودروهای برقی در چینرونق خودروهای برقی در چین، با حمایت دولت از تعویض خودروهای قدیمی با مدلهای جدید، همچنان با سرعت ادامه دارد. بازار خودروهای تمامبرقی و هیبریدی پلاگین حدود 20 درصد** رشد سالانه دارد، در حالی که فروش خودروهای بنزینی و دیزلی در حال کاهش است.
اما ویکتورگائو، رئیس موسسه امنیت انرژی چین، معتقد است که دولت چین ممکن است اجازه ندهد “اوج نفت” به راحتی اتفاق بیفتد. او میگوید:«انقلاب خودروهای برقی هم عمیق است و هم حیرتانگیز. اما دولت تأثیر این تغییر را بر صنعت عظیم پالایش نفت دولتی خود ارزیابی خواهد کرد.»
- *استراتژی احتمالی پالایشگاههای چین**گائو اشاره میکند که پالایشگاههای دولتی چین احتمالاً بهیکباره از کار بازنخواهند ایستاد. او میگوید: «ظرفیت پالایش چین بسیار بزرگ است. تاکنون، چین نفت خام را برای مصرف داخلی پالایش کرده و محصولات پالایششده صادر نکرده است. اما اگر انقلاب خودروهای برقی موفق شود، چین ممکن است نفت خام را به محصولات مختلف برای صادرات پالایش کند. این بدان معناست که مصرف نفت خام چین لزوماً کاهش نمییابد و ممکن است ثابت بماند.»
- *تغییر روابط انرژی چین و روسیه**چین اکنون با سهولت بیشتری میتواند منابع نفت خام را تأمین کند. گائو به روابط رو به گسترش انرژی با روسیه اشاره میکند که از زمان تحریمهای غرب مرتبط با جنگ اوکراین، منبعی مطمئن برای نفت و گاز ارزان بوده است. او میگوید: «این موضوع ذهنیت چین را تغییر میدهد. اگر بتوان خطرات ژئوپلیتیک را مدیریت کرد، همکاری با روسیه گسترش خواهد یافت.» در سال 2023، روسیه عربستان را پشت سر گذاشته و به بزرگترین تأمینکننده نفت چین تبدیل شد.
- *هند بهعنوان محرک جدید تقاضای نفت جهانیاگر تقاضای نفت چین واقعاً در حال تثبیت باشد، هند به موتور اصلی رشد تقاضای نفت جهانی تبدیل خواهد شد. اوپک پیشبینی میکند مصرف نفت هند بین سالهای 2023 تا 2029 1.5 میلیون بشکه در روز افزایش یابد (معادل سهچهارم رشد تقاضای چین). IEA نیز پیشبینی میکند رشد مصرف نفت هند تا سال 2030 به 1.2 میلیون بشکه در روز** برسد.
هرچند هند در مقایسه با چین صنایع تولیدی، ساختوساز و پتروشیمی کوچکتری دارد، فروش خودروهای بنزینی و دیزلی هنوز جایگاه خود را به خودروهای برقی واگذار نکرده است. طبق گزارش JMK Research، در سال گذشته کمتر از 100 هزار خودروی برقی در هند فروخته شد که حدود 5 درصد بازار تمام وسایل جابجایی برقی است و بیشتر به موتورسیکلتهای برقی و دوچرخههای الکتریکی مربوط میشود.
- *تقاضای جهانی نفت: ورای چین و هندتحلیلگران معتقدند رشد تقاضای نفت در بازارهای نوظهور به هیچ وجه با میزان رشد چین طی دهههای گذشته قابل مقایسه نخواهد بود. IEA**هشدار میدهد که عملکرد اقتصادی کشورهای جنوب شرق آسیا نیز در صورت ادامه کندی اقتصاد چین تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
- *مصرف نفت چین تثبیت شده است، بهجز برای کاربردهای پتروشیمی مانند نفتا.**
- *پایان رونق نفتی چین: تحولی بزرگ برای بازار جهانی نفت**
- *مصرف نفت در آفریقا و خاورمیانه در حال افزایش است، اما همچنان در مقایسه با رشد چشمگیر چین در دهههای اخیر، سهمی بسیار کوچک دارد. مصرف نفت در آمریکای لاتین** نیز طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA) تقریباً ثابت مانده است.
به طور خلاصه، پایان رونق نفتی چین یک تغییر بنیادین خواهد بود که به گفته تحلیلگران، بعید است معکوس شود. مارتین راتس از مورگان استنلی میگوید: «میتوان گفت کشورهای دیگر میتوانند این کاهش را جبران کنند و تقاضای نفت هند همچنان در حال رشد است، اما رشد اقتصادی که چین در 30 سال گذشته دنبال کرده، به شدت به نفت وابسته بوده است.»
- *آینده تقاضای نفت: فقط در یک مسیر**هرچند نظرات درباره لحظه دقیق اوج مصرف نفت چین متفاوت است، اما سیاران هیلی از IEA تأکید میکند که تقاضای بلندمدت فقط یک جهت را دنبال میکند: کاهش. او میگوید: «تولیدکنندگان و کشورهای صادرکننده نفت باید خود را برای این تغییر آماده کنند. ممکن است استخراج و فروش نفت و گاز همچنان سودآور باشد، اما کاهش عظیمی در درآمد کلی آنها ایجاد خواهد شد.»
- *پیامدهای وابستگی به صادرات نفت و گاز**با توجه به وابستگی شدید بسیاری از کشورها به درآمدهای نفت و گاز، این تحول پیامدهای گستردهای خواهد داشت. هیلی توضیح میدهد: «کاهش درآمدهای نفتی به دلیل افت تقاضا، تأثیرات عظیمی بر اقتصاد کشورهایی خواهد داشت که به صادرات نفت و گاز متکی هستند.»
Has China already reached peak oil
Malcolm Moore in London