متن کامل مقاله
چیزی روی تجربه شما تأثیر میگذارد
فعالیتهای تجاری و بانکی ایران علیرغم هشدارهای آمریکا و اعلام قطع روابط، همچنان آشکارا ادامه دارد
بهروزرسانی: ۲۸ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۲:۴۹ بامداد به وقت شرق آمریکا
دبی— اسکات بسنت (Scott Bessent)، وزیر خزانهداری آمریکا، هنگام اعلام «روز دی اقتصادی» بهروشنی گفت که آمریکا دیگر چشم خود را روی حمایت کشورها از فعالیتهای اقتصادی ایران نخواهد بست. اما گشتی در دبی نشان میدهد که همه این فعالیتها جلوی چشم همه و کاملاً علنی در جریان است.
فعالیتهای اقتصادی ایران ریشههای عمیق و سودآوری دوجانبه در پایتخت تجاری United Arab Emirates دارد و علیرغم هشدارهای آمریکا همچنان به رشد خود ادامه میدهد.
بانکهای ایرانی مستقر در دبی این هفته باز ماندند. از جمله آنها شعبه چندطبقه Bank Melli Iran در کنار خور دبی در بخش قدیمی شهر است.
بسنت مشخصاً خواستار تعطیلی تمام شعب Bank Melli شده بود. با این حال پس از این اعلام، حدود ده تحویلدار همچنان به مشتریان فارسیزبانی خدمات میدادند که برای انجام کارهای بانکی به این فضای پرنور و تزیینشده با کاشیکاری و نقاشیهای دیواری سنتی رفتوآمد میکردند.
فعالیت Bank Melli در UAE از سال ۱۹۶۹ و پیش از تشکیل رسمی این کشور آغاز شد. این بانک دو شعبه در دبی دارد و نخستین شعبه آن را حاکم دبی افتتاح کرده بود. کارمندان این بانک در شعبه بخش قدیمی شهر گفتند هیچ اخطاریهای برای تعطیلی دریافت نکردهاند و تا زمانی که اخطاری نرسد، به کار خود ادامه میدهند.
یکی از کارمندان بانک ایرانی گفت: «توکلمان به خداست ببینیم بعدش چه میشود.»
ایرانیان ساکن دبی میگویند در صورت تعطیلی بانکها، از همین حالا به فکر راههای جایگزین برای انتقال پول به ایران و برعکس هستند. یکی از این راهها سیستم چندصدساله حواله (hawala) است که به افراد اجازه میدهد صرفاً بر پایه اعتماد پول جابهجا کنند. وجه به یک صراف در یک نقطه تحویل داده میشود و صراف دیگری در ایران آن را پرداخت میکند و دو صراف بعداً با هم تسویه میکنند.
اما تا این لحظه نیازی به این کار نبوده است. در واقع، ایرانیان در سطح شهر میگویند شرایط نسبت به اوایل بهار بهتر شده است؛ زمانی که UAE برخورد گستردهای با ایرانیان در این کشور آغاز کرد، یک بیمارستان و باشگاه ایرانیان را بست، ورود یا حتی ترانزیت دارندگان پاسپورت ایرانی را موقتاً ممنوع کرد و ویزای برخی ایرانیها، از جمله برخی ساکنان قدیمی را که در آن زمان در خارج از کشور بودند، باطل کرد.
به گفته ایرانیان، روند ابطال گسترده ویزاها که هیچوقت بهطور رسمی اعلام نشده بود، متوقف شده و برخی ویزاها هم دوباره برقرار شدهاند. هرچند بیمارستان ایرانیان و باشگاه ایرانیان همچنان بستهاند، اما این تعطیلیها به جاهای دیگر سرایت نکرده است.
شرکتهای هواپیمایی ایرانی پروازهای مستقیم و منظمی برای جابهجایی مسافران میان ایران و UAE دارند. شرکتهای هواپیمایی بزرگ امارات یعنی Emirates، Etihad و FlyDubai پرواز مستقیمی به ایران ندارند، هرچند برخی پروازها از حریم هوایی ایران استفاده میکنند.
در رستورانها و کافههای ایرانی بخش قدیمی دبی، ایرانیها با مشتریان اماراتی به زبان عربی گپ میزدند. نمای یکی از رستورانها با پرترههای ۲ متری از حاکمان UAE و دهها پرچم امارات پوشانده شده بود.
ایرانیان دبی نگران بدتر شدن اوضاع اقتصادی کشورهای خلیج فارس از جمله UAE با طولانی شدن جنگ هستند. آنها میترسند کارشان را از دست بدهند و مجبور شوند به ایران برگردند. برخی هم پیشدستی کرده و به کشورهای ثالث رفتهاند.
تداوم فعالیتهای تجاری ایران با موضعگیریهای رسمی UAE و آمریکا همخوانی ندارد. وزارت امور خارجه امارات هفته گذشته اعلام کرد تجارت، مبادلات بازرگانی و تراکنشهای مالی با ایران را متوقف میکند.
این اقدام پس از هفتهها فشار آمریکا برای اقدام علیه این روابط انجام شد و پیش از کارزار بسنت صورت گرفت؛ زمانی که او مشخصاً از کشورهایی که پروازهای ایرانی را میپذیرند انتقاد کرد.
بسنت گفت: «دیگر فعالیت در فضاهای خاکستری این درگیری قابل قبول نیست. این اقدامات خطر تحریمهای ثانویه را برای هر کسی که آنقدر نادان باشد که به تجارت با این رژیم ادامه دهد، بیشتر میکند.»
خزانهداری آمریکا به درخواستها برای اظهار نظر درباره فعالیتهای تجاری ایران پاسخی نداد. یکی از مقامات White House گفت دولت ترامپ به همکاری با شرکای منطقهای برای تحت فشار گذاشتن اقتصاد ایران ادامه میدهد. وزارت امور خارجه UAE گفت سیاست این کشور در قبال ایران بر پایه همزیستی مسالمتآمیز و تنشزدایی است و به استانداردهای مالی بینالمللی پایبند میماند.
جداسازی اقتصاد ایران و UAE اصلاً کار سادهای نیست. این دو فرهنگ که خلیج فارس میانشان فاصله انداخته، پیوندهایی دارند که قدمت آن به قرنها میرسد.
بسیاری از اماراتیها ریشه ایرانی دارند. صدها هزار ایرانی از طبقات مختلف اجتماعی، UAE را خانه خود کردهاند، به سرمایه جهانی و آزادیهایی دسترسی دارند که در جمهوری اسلامی ممنوع است و در عوض میلیاردها دلار پول نقد ایرانی را وارد این کشور کردهاند.
این پیوندها حتی با وجود پرتاب بیش از ۲۸۰۰ پهپاد و موشک از سوی ایران به سمت UAE در طول جنگ دوام آورده است؛ تعدادی بسیار بیشتر از موشکهایی که به سمت هر کشور دیگری از جمله اسرائیل شلیک شد، چراکه ایران تلاش میکرد هزینه اقتصادی جهانی جنگ را بالا ببرد تا جلوی حملات را بگیرد.
نیل کوئیلیام (Neil Quilliam)، پژوهشگر اندیشکده امور بینالملل Chatham House در لندن گفت: «اقتصاد کشورهای عربی خلیج فارس آنقدر با اقتصاد ایران گره خورده و یکپارچه است که نمیتوان یکشبه دادوستد و فعالیت اقتصادی را قطع کرد. UAE و بهویژه دبی همیشه حتی زیر شدیدترین فشارها هم راهی برای ادامه تجارت پیدا کردهاند. قطع کردن این تجارت عملاً آسیب زدن به خودشان است.»
طبق جدیدترین آمار World Trade Organization، حجم تجارت میان UAE و ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۸ میلیارد دلار بوده است.
متیو لویت (Matthew Levitt)، که در دهه ۲۰۰۰ معاون دستیار وزیر خزانهداری آمریکا در امور اطلاعات و تحلیل بود، گفت UAE پس از چین، میزبان بیشترین تعداد شرکتها و افرادی است که توسط وزارت خزانهداری آمریکا بهدلیل ارتباط با ایران تحریم شدهاند.
بررسی ماه اکتبر Financial Crimes Enforcement Network وابسته به خزانهداری نشان داد شرکتهای مستقر در دبی در سال ۲۰۲۴ حدود ۶.۴ میلیارد دلار از وجوه احتمالی بانکداری در سایه ایران را جابهجا کردهاند که معادل ۷۱ درصد از کل این رقم در جهان است.
مقامات پیشین اجرایی و نظارتی آمریکا گفتند سهم دبی احتمالاً بسیار بیشتر از این است و آمریکا باید UAE را وادار کند جلوی فعالیتهای تجاری غیرقانونی ایران را بگیرد.
با این حال، آمریکا منافع ژئوپلیتیک گسترده و مهمی در UAE دارد. این کشور امضاکننده اصلی توافقهای ابراهیم (Abraham Accords) است؛ پیمانی با هدایت پرزیدنت ترامپ برای برقراری روابط دیپلماتیک با اسرائیل که امارات آن را شریک امنیتی کلیدی خود میداند.
این کشور همچنین منبع تأمین سرمایه برای بخشهایی مانند هوش مصنوعی است و پایگاههای نظامی مهمی در اختیار ارتش آمریکا قرار میدهد.
در UAE، ایده قطع رابطه با ایران هم با محاسبات سیاسی و هم با ملاحظات مالی در تضاد است.
لویت، که اکنون پژوهشگر ارشد اندیشکده Washington Institute است، گفت: «افرادی در UAE خواهند بود که میگویند: ”بهای آرامش هر چه باشد، باید همان کار را بکنیم.“» او درباره طرز فکر اماراتیها نسبت به ایران گفت: «آنها ترجیح میدهند با دادن اجازه دسترسی به شبکه بانکی و زنجیره تأمین از طریق خاک کشورشان به این هدف برسند تا اینکه مانع آن شوند.»
دبی که برخلاف حاکمان ابوظبی از ثروت نفت برخوردار نیست، به ورود جریانهای مالی وابسته است که میلیاردها دلار پول در سایه ایران را هم در بر میگیرد.
لویت گفت: «بهویژه دبی مرکزی برای دور زدن بسیاری از تحریمهاست. مسلماً بخش بزرگی از اقتصاد آنهاست. اما میان وابسته بودن به آن و صرفاً پول هنگفت درآوردن از آن تفاوت وجود دارد.»