متن کامل مقاله
مالدیو به مسیری برای ارسال صدها میلیون دلار کالای غربی به مسکو تبدیل شده است
|عکس و ویدیو از سوفیا ناصیف (Sophia Nasif) برای WSJ
۱ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۹:۰۰ شب به وقت شرق آمریکا
ماله، مالدیو— سواحل شنی سفید، آبهای فیروزهای و اقامتگاههای لوکس و دنج این مجمعالجزایر در جنوب آسیا، هر سال میلیونها گردشگر را جذب میکند. اما پشت این مناظر کارتپستالی زیبا، تجارتی تازه و بیسروصدا شکل گرفته است: شبکهای از شرکتها که به روسیه کمک میکنند تحریمها را دور بزند.
بر اساس اسنادی که The Wall Street Journal بررسی کرده و گفتوگوهایی که با مقامهای غربی انجام داده، صدها میلیون دلار کالای تحریمی یا کالاهایی با مقصد شرکتهای تحریمشده، در فرودگاه این کشور دستبهدست شدهاند. برخی از این کالاها کاربرد دوگانه نظامی و غیرنظامی دارند. طبق این اسناد و گفتههای مقامها، انبارهای بار فرودگاه اغلب پر از قطعات هواپیما، قطعات الکترونیکی و سایر کالاهای محدودشده است.
حجم کالاهایی که از مالدیو میگذرد، در مقایسه با بزرگترین مسیرهای دور زدن تحریم توسط روسیه مثل چین، ترکیه و امارات متحده عربی (که سالانه روی هم حدود ۱۵ میلیارد دلار از واردات تحریمی روسیه را تأمین میکنند) نسبتاً کم است. با این حال، جریان کالا از مالدیو که پیش از این گزارشی دربارهاش منتشر نشده بود، نشان میدهد تلاشهای روسیه برای بیاثر کردن تحریمهای غرب چقدر گسترده است؛ تا جایی که حتی نقاط کوچک و دور از انتظار جهان را هم به مسیر انتقال کالا تبدیل کرده است.
در طول بیش از چهار سال جنگ، مسکو بارها نشان داده که میتواند روزنههای تحریمها را پیدا کند. همین باعث شده مقامهای غربی در تلاش برای متوقف کردن جریان کالاهایی که اقتصاد و ماشین جنگی روسیه را سرپا نگه داشته، مدام غافلگیر شوند و دست به گریبان یک بازی موش و گربه بیپایان باشند.
اسنادی که The Wall Street Journal بررسی کرده (شامل بارنامههای هوایی، فهرست محمولهها و ایمیلهای بین شرکتهای لجستیکی) سازوکار این جریان در مالدیو را نشان میدهد.
هر روز صبح یک پرواز مسافربری از بزرگترین شرکت هواپیمایی روسیه یعنی Aeroflot در فرودگاه ماله مینشیند. در آنجا واسطههای محلی با همکاری شرکتهای لجستیکی وابسته به روسیه، کارهای گمرکی کالاهای آمریکایی، اروپایی و چینی را انجام میدهند. سپس این کالاها بار هواپیماهای Aeroflot میشوند و حدود دو ساعت بعد به مسکو پرواز میکنند.
این کالاها پس از رسیدن به روسیه، در برخی موارد به دست نهادهای تحریمشده میرسند؛ از جمله بزرگترین شرکت هواپیمایی داخلی روسیه یعنی S7 Airlines و شرکتهای تابعه تعمیر و نگهداری آن، که برای تهیه قطعات یدکی ناوگان فرسوده خود با مشکلات جدی روبهرو بودهاند.
پاولو شکورنکو (Pavlo Shkurenko)، پژوهشگر حوزه تحریم در Kyiv School of Economics Institute گفت: «این نشان میدهد مسیرهای مؤثری بسیار فراتر از مظنونان همیشگی وجود دارد.»
دولت مالدیو و Maldives Airports Company که مدیریت فرودگاه را بر عهده دارد، به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ ندادند.
مجمعالجزایر مالدیو از بیش از هزار جزیره تشکیل شده که در بسیاری از آنها تنها یک هتل قرار دارد. سالانه بیش از دو میلیون گردشگر به این جزایر سفر میکنند تا در آبهای زلال آن جانداران دریایی مانند لاکپشتها، سفرهماهیها و کوسهنهنگها را ببینند. اما ماله دنیای کاملاً متفاوتی دارد؛ این پایتخت یکی از پرتراکمترین شهرهای جهان از نظر جمعیت است و خیابانهای باریک آن پر از رفتوآمد بیپایان اسکوترها و موتورسیلکتها است.
بخشی از موفقیت روسیه در انتقال کالا از طریق مالدیو به پیوندهای اقتصادیاش با این جزایر برمیگردد. شهروندان روسیه پس از چینیها، دومین گروه بزرگ گردشگران مالدیو را تشکیل میدهند. تنش دیپلماتیک با روسیه میتواند برای اقتصاد مالدیو که هنوز در حال بهبود از رکود گردشگری دوران همهگیری کروناست، خطرساز باشد.
حالا دولت مالدیو علاوه بر مالیات بخش گردشگری، از جهش این تجارت نیز درآمد کسب میکند. Maldives Airports Company در سال ۲۰۲۴ به سود بیسابقهای رسید و به سودآورترین شرکت دولتی این کشور تبدیل شد. این شرکت برای خدمات بارگیری و امور تجاری کارمزد میگیرد و سوخت را هم با سود میفروشد.
برخی از کالاهایی که از ماله به مسکو ارسال میشوند، طبق قوانین تحریم به عنوان اقلام با کاربرد دوگانه طبقهبندی شدهاند؛ یعنی میتوان از آنها هم در مصارف نظامی و هم در مصارف غیرنظامی، مانند پشتیبانی از صنعت هوانوردی تحریمشده این کشور، استفاده کرد.
محمولههایی که از ماله عبور کردهاند شامل ریزتراشههایی هستند که هم در سختافزارهای غیرنظامی و هم در سیستمهای هدایت پیشرفته موشکی کاربرد دارند؛ ابزارهای نوری که ماهوارهها برای رصد استقرار نیروهای دشمن به آنها نیاز دارند؛ و پیچ و پرچهای بسیار مقاوم هوافضا که هم در هواپیماهای مسافربری کاربرد دارند و هم در جنگندهها یا موشکهای دوربرد.
دادههای گمرک مالدیو نشان میدهد که صادرات مستقیم این کشور به روسیه بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ بسیار ناچیز بوده است: حدود ۲,۳۰۰ دلار ماهی تن و ۲۵ دلار بروشور و دفترچه راهنما. اما دادههای تجاری روسیه که توسط شرکت پژوهشی آمریکایی Import Genius گردآوری شده، نشان میدهد واردات روسیه از مالدیو (کشوری که تقریباً هیچ صنعتی ندارد) در سال ۲۰۲۲، یعنی همان سال آغاز تهاجم تمامعیار، به بیش از ۶۳۰ میلیون دلار جهش کرده است؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۱ کمتر از ۷ میلیون دلار بود.
روسیه در سال ۲۰۲۴ (آخرین سالی که دادههای کامل آن در Import Genius موجود است) ۱۶۰ میلیون دلار از مالدیو کالا وارد کرد. ویلیام جورج (William George)، مدیر پژوهش در Import Genius گفت که این ارقام احتمالاً کمتر از حجم واقعی تجارت بین مالدیو و روسیه است؛ زیرا به نظر میرسد مقامات روسیه از سال ۲۰۲۴ بخشهایی از دادهها را سانسور کرده و در اوایل ۲۰۲۵ نیز دسترسی به آنها را به طور کامل بستهاند.
آمریکا و اروپا پس از حمله روسیه به اوکراین تحریمهای گستردهای علیه مسکو وضع کردند تا بنیه صنعتی این کشور را ضعیف کرده و آن را از تجارت جهانی جدا کنند. آنها حدود ۳۰۰ میلیارد دلار از داراییهای بانک مرکزی روسیه را مسدود کردند و بانکهای بزرگ این کشور را از شبکه پیامرسانی Swift کنار گذاشتند. مجموعهای از کنترلهای صادراتی هم دسترسی روسیه را به ریزتراشههای پیشرفته، فناوری هوافضا و ماشینآلات صنعتی که برای ادامه تولید داخلی و جنگ حیاتی هستند، قطع کرده است.
مقامهای غربی بیشتر تلاشهای اخیر خود را روی بستن روزنهها و مجازات دور زدن تحریمها متمرکز کردهاند. آمریکا و اتحادیه اروپا به طور فزایندهای واسطههای کشورهای ثالث را هدف قرار میدهند؛ از جمله بانکها و شرکتهای لجستیکی در کشورهایی که انتقال مخفیانه کالاهای غربی یا درآمدهای غیرقانونی نفت به مسکو را تسهیل میکنند.
به گفته مقامهای غربی، دولت مالدیو برای بستن این مسیر تحت فشار فزاینده آمریکا و اروپا قرار دارد. به گفته یک فرد مطلع، مقامات این کشور از این موضوع آگاه هستند و تلاش میکنند آن را برطرف کنند.
این فرد گفت بخشی از مشکل این است که اداره گمرک مالدیو کارمندان محدودی دارد و کالاهایی که از این کشور ترانزیت میشوند بازرسی چندانی نمیشوند. به گفته او، محمولههای ترانزیتی معمولاً بازرسی فیزیکی نمیشوند و مقامات تنها به مدارک کاغذی تکیه میکنند.
به نظر میرسد این تجارت همچنان در حال رشد است. در ماه ژوئیه، Maldives Airports Company اعلام کرد که با جابهجایی رکورد ۱۲۶ تن بار در یک روز، به بالاترین حجم روزانه ترانزیت کالا در تاریخ فرودگاه رسیده است. به گزارش شبکه تلویزیونی دولتی PSM News، شرکت هواپیمایی Aeroflot در نیمه اول سال، ۱۲ درصد از کل بار خروجی را به خود اختصاص داده است.
اسنادی که The Wall Street Journal بررسی کرده نشان میدهد که وقتی باری برای بار اول فرود میآید، نام شرکت صادرکننده و خریدار فرضی در بارنامه هوایی درج شده است. اما پس از ورود به مالدیو، شبکهای از شرکتهای گمنام محلی مانند Freight Care و Go Investment اسناد حملونقل را تغییر میدهند و کالا را در محوطه باند جابهجا میکنند تا بار هرگز از فرودگاه خارج نشود و وارد خاک کشور نگردد.
مقامها میگویند این محمولهها هرگز به عنوان واردات ثبت نمیشوند و قبل از انتقال از یک هواپیما به هواپیمای دیگر، حداقل بررسیهای گمرکی را میگذرانند. سپس یک بارنامه هوایی جدید برای پرواز بین ماله و Sheremetyevo International Airport مسکو صادر میشود. طبق اسناد و گفته مقامات غربی، در بارنامه جدید نام شرکتی که کالا را فروخته ذکر نمیشود.
برای نمونه، در مه ۲۰۲۴، شرکت آلمانی Kraemer Mining پمپها، باتریها، تسمههای پروانه و تجهیزات دیگری به ارزش حدود ۹,۰۰۰ یورو (معادل تقریباً ۱۰,۴۰۰ دلار) به Peretsvo فروخت که شرکتی در کشور قرقیزستان در آسیای مرکزی است. این کالاها ابتدا با پرواز Emirates از دوسلدورف آلمان به ماله فرستاده شدند. به گفته مقامات غربی و این شرکت، Freight Care که به عنوان مخاطب اول کالا در بارنامه ثبت شده بود، کارهای اداری لازم را برای انتقال محموله از فرودگاه ماله انجام داد.
چند روز بعد، این کالاها سوار پرواز Aeroflot به مقصد مسکو شدند. Aeroflot بارنامه دوم را صادر کرد که در آن هیچ اشارهای به Kraemer Mining یا مبدأ کالا نشده بود. در بارنامه دوم نام گیرنده جدیدی آمده بود: Gruppa Kompaniy Tehno، یک شرکت واردکننده روسی در شهر کراسنویارسک که قطب صنعتی و اقتصادی در سیبری است. شرکتهای Gruppa Kompaniy Tehno و Kraemer Mining به درخواستها برای اظهارنظر پاسخی ندادند.
نشریه دو آدرس برای Freight Care پیدا کرد؛ یکی در بارنامههای هوایی و دیگری در ثبت رسمی شرکتهای کشور. این آدرسها در دو ساختمان اداری مجاور در ماله قرار داشتند که دفتر Aeroflot درست بین آنها واقع شده بود. اما بررسی حضوری هر دو ساختمان نشان داد هیچ اثری از دفتر شرکت Freight Care در آنها وجود ندارد.
حسین وحید (Hussain Waheed)، مدیرعامل Freight Care گفت این شرکت کالاهای ترانزیتی به روسیه را در ماله جابهجا میکرد، اما هرگز آگاهانه به ارسال کالاهایی که برای ساخت سلاح کاربرد دارند کمک نکرده است. او گفت: «ما از هیچ جنگی حمایت نمیکنیم.»
آدرسی که برای Go Investment در اسناد ثبت شده بود، به یک مغازه کوچک لوازم الکترونیکی رسید. همین آدرس برای چند شرکت دیگر هم در سامانه ثبت شرکتهای مالدیو ثبت شده بود. وقتی با مردی که به عنوان مدیرعامل یا عضو هیئتمدیره همه این شرکتها ثبت شده بود تماس گرفته شد، او گفت نمیتواند صحبت کند و تلفن را قطع کرد. او به پیامهای بعدی نیز پاسخی نداد.