متن کامل مقاله
نفتکشهای شناور، خریداران چینی و شرکتهای صوری به تهران در دور زدن تحریمها کمک میکنند
دولت ترامپ «عملیات طرد اقتصادی» را راه انداخت تا ایران را از نظر مالی زیر فشار بگذارد و این کشور را وادار کند برای پایان دادن به درگیریها در خاورمیانه امتیاز بدهد.
واشنگتن به رهبران جهان هشدار میدهد که دادوستد با ایران را متوقف کنند و تهدید میکند در صورت همکاری، دسترسی شرکتها به سیستم مالی آمریکا را قطع خواهد کرد. همزمان، آمریکا در حال محاصره بنادر ایران است تا شریان اصلی درآمد این کشور را قطع کند.
با این حال، ایران سالها زمان صرف کرده تا سیستمی پیچیده از فروش نفت و شبکه بانکداری در سایه و پنهانی بسازد؛ به این امید که بتواند اقتصاد و بخش نظامی خود را تا زمان پایان این فشار اقتصادی سر پا نگه دارد.
در ادامه، راههایی را میبینید که تهران برای کماثر کردن قدرت آمریکا به کار میبرد:
ایران بیرون از محاصره آمریکا نفت دارد؛ مشتری پروپاقرص هم هست
محاصره دریایی بنادر ایران به دست آمریکا، صادرات نفت این کشور—یعنی منبع اصلی درآمدش—را به نزدیکی صفر رسانده است. اما تهران هنوز میلیونها بشکه نفت ذخیرهشده در نفتکشهای روی آب دارد که بیشترشان در آبهای مالزی مستقرند. چین خریدار بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران است؛ هرچند این محاصره روند تحویل را محدود کرده، بر اساس دادههای شرکت Kpler، پکن در ماه اوت تاکنون بیش از ۵۰۰ هزار بشکه در روز نفت وارد کرده است.
این تحویلها از طریق یک سیستم پیچیده انتقال کشتیبهکشتی انجام میشود؛ جایی که نفتکشهای تحریمشده بار خام خود را در آبهای بینالمللی سواحل مالزی به شناورهای دیگر منتقل میکنند تا مبدا سوخت پنهان بماند. سپس آن نفتکشها محموله را به چین میبرند و آنجا به عنوان واردات غیرایرانی ثبت میشود. شرکت ردیابی کشتی Vortexa تخمین میزند که ایران حدود ۸۰ میلیون بشکه نفت خام ذخیرهشده روی آب در آبهای آسیا دارد که میلیاردها دلار درآمد بالقوه برای ایران به همراه خواهد داشت.
ارز چین کانال مالی لازم را فراهم میکند
هدف کلی تحریمهای آمریکا این است که دسترسی طرفهای هدف را به سیستم مالی آمریکا قطع کند، آنها را در انزوای اقتصادی بگذارد و شرکتهایی را که با آنها معامله میکنند بترساند. اما اگر مخالفان آمریکا تصمیم بگیرند کلاً سیستم مالی آمریکا و دلار را دور بزنند، کارایی این تحریمها کمتر میشود.
ایران بخش عمده نفت خود را به چین میفروشد—از جمله ۶ میلیارد دلار نفت خام در طول یک آتشبس کوتاهمدت با آمریکا در تابستان—و تسویه این معاملات روزبهروز بیشتر با یوان چین انجام میشود. سپس ایران از چین کالا و خدمات میخرد یا نفت را تهاتر میکند تا شرکتهای چینی در داخل ایران زیرساخت بسازند. این مبادلات خارج از نظارت مقامات آمریکایی است و اثر تحریمهای آمریکا را کاهش میدهد.
ایران از رمزارزها برای دور زدن نظارت آمریکا استفاده میکند
با محدود شدن دسترسی ایران به ارزهای رایج مثل دلار آمریکا به خاطر تحریمها، اکوسیستم رمزارز این کشور در سالهای اخیر رشد سریعی داشته است. به گفته پژوهشگران، ایران از میلیاردها دلار رمزارز برای تجارت و تهیه سلاح و کالا استفاده کرده است. همچنین سپاه پاسداران برای دریافت پول فروش نفت، بهویژه از چین، از صرافیهای رمزارز استفاده کرده است.
در پاسخ، واشنگتن صرافیهای رمزارز ایرانی را تحریم کرده و بیش از ۱ میلیارد دلار ارز دیجیتال متعلق به ایران را ضبط کرده است. این کار، جابهجایی پول از این مسیرها را برای ایران سختتر و پرهزینهتر کرده است. اما نظارت بر این بازار دشوار است چون بخش زیادی از این صنعت قانونگذاری نشده و تراکنشها میتوانند ناشناس باشند. به گفته پژوهشگران، پلتفرمهای رمزارز ایرانی که واشنگتن تحریم کرده، فقط بخشهای اصلی و شناختهشده از یک شبکه بسیار بزرگتر هستند.
شرکتهای صوری به ایران برای دسترسی به دلار کمک میکنند
به گفته مقامات غربی، ایران برای خرید محصولات و سلاح و همچنین انتقال پول به گروههای همپیمان خود در خاورمیانه مثل حزبالله و حوثیها، هنوز به دلار آمریکا و ارزهای دیگر نیاز دارد. تهران شبکهای از شرکتهای صوری را در مراکزی از جمله هنگکنگ و دبی اداره میکند که زیر نظر صرافیهای ایرانی فعالیت دارند. این شرکتها درآمدهای نفتی و سایر صادرات ایران را به ارزهایی مثل دلار، یورو و درهم امارات تبدیل میکنند.
وزارت خزانهداری آمریکا با ابزار تحریم به طور جدی شرکتها و افراد حاضر در این شبکه را هدف قرار داده است. اما این وضعیت شبیه بازی موش و گربه است؛ به محض اینکه واشنگتن یک شرکت صوری را تحریم میکند، تهران بلافاصله شرکت دیگری راه میاندازد. علاوه بر این، بسیاری از حوزههای قضایی تمایل چندانی به برخورد با شبکه مالی ایران نشان ندادهاند.
استفاده نظامی از شبکه سایه
این شبکه در سایه به ایران امکان میدهد قطعات و تجهیزات لازم برای ساخت پهپادها، موشکهای بالستیک و سایر تسلیحات را بخرد؛ خریدهایی که بیشتر از شرکتهای چینی انجام میشود که گاهی خودشان هم از خریدار نهایی بیخبرند. حتی اگر این شرکتهای چینی بدانند محمولهها به ایران فرستاده میشود، اغلب آنقدر کوچک هستند که نگران تحریمهای آمریکا نباشند یا از قبل ارتباطشان با سیستم مالی جهانی قطع بوده است.
برای نمونه، پهپاد تهاجمی شاهد ایران که در آن از قطعات چینی استفاده شده، متحدان آمریکا را به چالش کشیده و برتری نظامی ایالات متحده را تضعیف کرده است.