متن کامل مقاله
پس از چهار سال بنبست، یمن بار دیگر در آستانه یک جنگ تمامعیار قرار گرفته است؛ وضعیتی که ثبات خاورمیانه را بیش از پیش تهدید میکند.
درگیریها در این کشور فقیر میان شبهنظامیان حوثیِ تحت حمایت ایران و نیروهای دولت یمن بالا گرفته است؛ درست مانند درگیریهای مرزی میان حوثیها و عربستان سعودی. تحلیلگران میگویند همه طرفها انگیزههایی برای تشدید این درگیری دارند.
دلایلی که هر یک از طرفها را به سمت جنگ میبرد:
حوثیها متحدان نزدیک ایران هستند، اما در عین حال یک گروه کاملاً یمنیاند که انگیزههای خاص خودشان را دارند.
این گروه از شبهنظامیان پس از تصرف صنعا، پایتخت یمن در سال ۲۰۱۴ و فراری دادن دولت یمن، به قدرت رسیدند. عربستان سعودی برای بازگرداندن دولت به قدرت، حملات هوایی خود را آغاز کرد و آتش جنگ سراسر کشور را فرا گرفت.
وقتی در سال ۲۰۲۲ آتشبس برقرار شد، حوثیها اعلام پیروزی کردند و حکومت خود را بر شمال یمن تثبیت نمودند. اما آنها به درآمدهای نفتی یمن دسترسی نداشتند و مذاکرات صلحی هم که ممکن بود سهمی به آنها بدهد متوقف شد. تحلیلگران میگویند از آن زمان، وضعیت اقتصادی در مناطق تحت کنترل حوثیها بدتر شده و این موضوع نارضایتی مردم و فشار سیاسی بر این گروه را بیشتر کرده است.
این شبهنظامیان با تشدید درگیری چیز زیادی برای از دست دادن ندارند و برعکس، میتوانند دستاوردهای زیادی کسب کنند. رهبران حوثی امیدوارند با فشار بر عربستان سعودی، امتیازهای سیاسی بگیرند تا قدرت بیشتری به دست آورند. آنها خواستار لغو تمامی محدودیتها برای ورود هواپیماها و کشتیها به مناطق تحت کنترل خود شدهاند، از جمله برچیده شدن سازوکار بازرسی UN. آنها همچنین تأکید کردهاند که عربستان باید غرامت جنگی بپردازد و کاملاً از یمن خارج شود؛ موضوعی که به معنای پایان حمایت عربستان از دولت یمن خواهد بود.
ابراهیم جلال (Ibrahim Jalal)، پژوهشگر و مشاور سیاسی یمنی گفت: «حوثیها هیچ انگیزهای برای کاهش تنش ندارند.» او افزود که آنها عربستان سعودی را مقصر رنج و سختی مردم در مناطق خود میدانند.
برای ایران، حوثیها متحدی بسیار کارآمد هستند؛ چون این گروه بخشهایی از سواحل دریای سرخ را کنترل میکند که از مسیرهای کلیدی تجارت جهانی است. از زمان آغاز جنگ آمریکا و ایران در ماه فوریه، عربستان سعودی بهعنوان یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت جهان، بخش زیادی از نفت خود را از مسیر دریای سرخ میفرستد تا از تنگه هرمز که ایران عملاً آن را بسته است دوری کند.
در ماه ژوئیه، حوثیها اعلام کردند که مسیر کشتیرانی عربستان در دریای سرخ را مسدود میکنند؛ اقدامی که این مسیر جدید را به خطر انداخت و قیمت نفت را بالا برد.
تحلیلگران میگویند اخلال در اقتصاد جهانی و افزایش قیمت بنزین در آمریکا، از مؤثرترین راههای ایران برای فشار بر ترامپ است.
براء شیبان (Baraa Shiban)، پژوهشگر مسائل یمن و خلیج فارس در اندیشکده Royal United Services Institute در لندن گفت که ایران روی تشدید تنش در یمن حساب کرده تا پای آمریکا را عمیقتر به جنگ منطقهای باز کند و «فشار بیشتری به دولت ترامپ بیاورد.»
دولت رسمی یمن که در سطح بینالمللی به رسمیت شناخته میشود، بسیار مشتاق است که حوثیها را به عقب براند و کل کشور را پس بگیرد. اما چند سالی بود که این هدف دور از دسترس به نظر میرسید. دولت یمن وابستگی شدیدی به حمایتهای مالی و نظامی عربستان سعودی دارد و عربستان هم جنگ دیگری با حوثیها نمیخواست.
احمد ناجی (Ahmed Nagi)، تحلیلگر ارشد مسائل یمن در International Crisis Group گفت: «مدتها بود که سعودیها جلوی آنها را میگرفتند، چون اولویتشان مهار تنش بود.»
حالا با افزایش حملات حوثیها علیه منافع عربستان، مسئولان دولت یمن شرایط را برای ضدحمله علیه این گروه بسیار مناسب میبینند. یک سال پیش، نیروهای دولتی مجموعهای پراکنده از گروههای ضدحوثی با انگیزهها و فرماندهیهای جداگانه بودند. تحلیلگران میگویند عربستان اخیراً تلاش کرده این نیروها را متحد کند و حمایت نظامی خود را افزایش داده است.
آقای جلال گفت دولت یمن در ایدهآلترین حالت میخواهد کل کشور را پس بگیرد، اما واقعبینانهتر این است که نیروهای دولتی به دنبال «تضعیف شدید حوثیها» و دور کردن آنها از سواحل دریای سرخ باشند.
با این حال، ممکن است اهداف دولت یمن محدود بماند؛ چرا که حرف آخر را در تصمیمات کلیدی یمن، عربستان سعودی میزند. آقای شیبان گفت یک عملیات نظامی بزرگ از سوی دولت یمن «بدون هماهنگی کامل با عربستان سعودی اصلاً امکانپذیر نیست.»
عملیات بمباران قبلی عربستان سعودی در یمن به یک باتلاق تبدیل شد و در جانباختن صدها هزار یمنی بر اثر جنگ، گرسنگی و بیماری نقش داشت. این عملیات به اهداف سیاسی خود نرسید، به اعتبار عربستان ضربه زد و منابع مالی آن را بلعید.
به همین دلیل مسئولان سعودی رویکرد خود را تغییر دادند. از سال ۲۰۲۲، آنها تلاش کردند با مذاکره حوثیها را مدیریت کنند؛ به این امید که آرامش در مرزهای جنوبی کشور حفظ شود و وابستگی این گروه به ایران کاهش یابد. شروع دوباره جنگ میتواند برنامههای بزرگ ولیعهد عربستان برای تبدیل این کشور به قطب تجارت و گردشگری جهان را به خطر بیندازد.
اما به گفته تحلیلگران، مسئولان سعودی بیش از پیش به این باور رسیدهاند که یا باید همین حالا با حوثیها روبهرو شوند یا بعداً تاوان سنگینتری بدهند. عربستان قصد دارد در سال ۲۰۳۰ میزبان World Expo و در سال ۲۰۳۴ میزبان جام جهانی فوتبال مردان باشد؛ رویدادهای بزرگی که نیازمند محیطی امن و بدون حملات پهپادی است. به نظر میرسد مسیرهای دیپلماتیک میان عربستان و حوثیها به بنبست خورده و حوثیها خواستههایی دارند که از نظر مقامات سعودی زیادهخواهی است.
فارع المسلمی (Farea Al-Muslimi)، کارشناس مسائل یمن در مؤسسه پژوهشی Chatham House در لندن گفت: «این باور در میان سعودیها رو به افزایش است که صلح با حوثیها غیرممکن است. آنها تلاش کردند حوثیها را بخرند، بمبارانشان کردند، با آنها جنگیدند، به دیدارشان رفتند و از آنها دعوت کردند؛ اما هیچکدام فایدهای نداشت.»
اینکه عربستان تا کجا پیش برود، به این بستگی دارد که آیا آمریکا یا دیگر متحدان عربستان حاضرند از جنگی تازه علیه حوثیها حمایت کنند یا نه.
برخی از تحلیلگران نگران بدترین اتفاقات هستند.
آقای المسلمی گفت: «خیلیها برای این جنگ هیجانزدهاند یا فکر میکنند جنگی سریع و برقآسا خواهد بود، اما من این جمله را تقریباً درباره همه جنگهای یمن شنیدهام. این یک جنگ خونین و وحشتناک خواهد بود.»