متن کامل مقاله
عربستان سعودی از زمان آغاز جنگ آمریکا با ایران، چندین بار مسیرهای خود را به سرعت تغییر داده تا جریان صادرات نفتش متوقف نشود.
تنها چند هفته پس از بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران — که زمانی اصلیترین مسیر صادرات نفت عربستان بود — این کشور سراغ نقشه جایگزین رفت: دور زدن تنگه با افزایش صادرات از طریق خطوط لوله به دریای سرخ.
وقتی شبهنظامیان حوثی در یمن که تحت حمایت ایران هستند محاصره دریای سرخ را اعلام کردند، عربستان مسیر فرعی تازهای پیدا کرد و کشتیها را به سمت شمال و خط لولهای نزدیک کانال سوئز فرستاد. این مسیر مدیترانهای پرهزینهتر است و سفر به آسیا را — که بیشتر مشتریان نفت عربستان آنجا هستند — چندین هفته طولانیتر میکند.
حالا عربستان سعودی، که سالها بزرگترین صادرکننده نفت جهان بوده، با آزمون دیگری برای تحویل نفت خود روبهرو شده است. در حالی که عربستان به سوی یک جنگ تمامعیار با حوثیها پیش میرود، مقامات این کشور اعلام کردند پس از آنکه حوثیها ۷۳ غیرنظامی را زخمی کردند و به تاسیسات انرژی در جنوب عربستان آسیب زدند، دست به اقدام تلافیجویانه خواهند زد.
پیتر سند (Peter Sand)، تحلیلگر کشتیرانی در Xeneta گفت هرگونه حس امنیتی که شرکتهای کشتیرانی پیش از تنشهای اخیر در دریای سرخ داشتند، «حالا کاملاً از بین رفته است».
عرضه مداوم نفت عربستان برای ثبات قیمت جهانی انرژی حیاتی است، اما صادرات این کشور از هماکنون تحت فشار شدیدی قرار گرفته است. طبق دادههای شرکت اطلاعات دریایی Kpler، صادرات نفت عربستان در ماه گذشته به ۳.۲ میلیون بشکه در روز رسید که کمترین میزان در دستکم ۱۳ سال گذشته است. بر اساس بررسیهای این شرکت، در هفته گذشته فقط دو محموله نفتی عربستان از تنگه بابالمندب به دریای سرخ عبور کرده است.
این چالش در شرایطی رخ میدهد که همزمان با شدت گرفتن حملات میان آمریکا و ایران، قیمت نفت در روز چهارشنبه به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید. ایران اعلام کرد در پاسخ به حملات آمریکا — که به گفته ارتش آمریکا باعث نابودی پنج نفتکش ایرانی شد — به یک پایگاه آمریکا در اردن موشک شلیک کرده و دو ناوشکن نیروی دریایی را هدف قرار داده است. به گفته دیمیتریس مانیاتیس (Dimitris Maniatis)، بنیانگذار شرکت مدیریت ریسک دریایی Marisks، روز چهارشنبه پس از برخورد یک پهپاد به کشتیای در نزدیکی سواحل امارات، یک ملوان کشته شد و یک نفر دیگر ناپدید شد.
حملات اخیر حوثیها در کنار افزایش تنشها در تنگه هرمز، باعث تغییرات بیشتری در مسیرهای تجاری شده و نشان میدهد جنگ در ایران چگونه مسیرهای عادی تجارت را مختل کرده است.
آقای مانیاتیس گفت: «بنابراین برای کشتیرانی تجاری، نگرانی اصلی فقط تعداد حملات جداگانه نیست، بلکه گسترش دامنه اهداف و محدوده جغرافیایی آنهاست.»
به گفته مقامات امنیتی محلی، درگیریها در یمن هفته گذشته شدت گرفت، چرا که حوثیها تلاش کردند مناطقی را تصرف کنند که کنترل بیشتری بر مسیرهای کشتیرانی دریای سرخ به آنها میدهد. الیسون ماینور (Allison Minor)، معاون پیشین فرستاده ویژه آمریکا در امور یمن گفت از ۲۰ ژوئیه که این گروه محاصره تردد کشتیهای مرتبط با عربستان در دریای سرخ را اعلام کرد، مسئولیت دستکم هفت حمله به کشتیهایی را که به بنادر عربستان میرفتند یا از آنجا برمیگشتند پذیرفته است.
در اواخر اوت، حملهای به یک نفتکش سعودی در بخش مرکزی دریای سرخ صورت گرفت؛ یعنی در منطقهای که امنترین جایگزین برای عبور از تنگه بابالمندب به حساب میآمد. آقای مانیاتیس گفت این حمله نشان داد که تهدید دیگر به آبهای جنوب دریای سرخ در اطراف یمن محدود نمیشود.
کشتیهای بدون ارتباط با عربستان سعودی همچنان از تنگه بابالمندب عبور میکنند، اما با روندی کمتر. طبق گزارش شرکت دادههای دریایی Leth Agencies، عبور و مرور از این تنگه در ماه اوت با میانگین ۳۵ کشتی در روز، به کمترین میزان از ژوئیه ۲۰۲۵ رسیده است. خانم ماینور، یکی از مدیران اندیشکده Atlantic Council گفت حوثیها به وضوح اعلام کردهاند که دریای سرخ برای کشتیهای غیرمرتبط با عربستان باز است، چرا که میخواهند از اقدامات تلافیجویانه آمریکا دوری کنند.
با این حال، بورجو اوزچلیک (Burcu Ozcelik)، پژوهشگر ارشد خاورمیانه در اندیشکده دفاعی Royal United Services Institute در لندن گفت تنشهای اخیر میان عربستان و حوثیها برای تجارت جهانی نگرانکننده است.
دکتر اوزچلیک گفت: «لازم نیست بابالمندب کاملاً بسته شود تا تاثیر اقتصادی ماندگاری بگذارد.» حملات حوثیها که از اواخر سال ۲۰۲۳ آغاز شد، پیشتر هم باعث شده بود بسیاری از شرکتهای بزرگ کشتیرانی دریای سرخ را به کل کنار بگذارند و مسیر بسیار طولانیتر از آسیا به اروپا را با دور زدن دماغه امید نیک در آفریقای جنوبی انتخاب کنند.
اگرچه حوثیها و عربستان از سال ۲۰۱۴ در یمن درگیر جنگ بودهاند، اما جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران بعد خطرناک و جدیدی به این منطقه داده است. دکتر اوزچلیک گفت حوثیها برنامههای سیاسی خودشان را دارند، اما حملاتشان به عربستان در راستای استراتژی گستردهتر ایران برای فشار بر زنجیرههای تامین جهانی نیز قرار میگیرد.
فواز جرجس (Fawaz A. Gerges)، استاد خاورمیانه در London School of Economics گفت حوثیها جنگ با ایران را یک «فرصت طلایی» برای تغییر موازنه قدرت با عربستان در یمن میدانند.
او گفت: «ایران به طور مستقیم و غیرمستقیم از اقدامات حوثیها سود میبرد» و افزود: «یک جنگ تمامعیار میتواند پیامدهای سنگینی برای تامین انرژی در سراسر جهان داشته باشد.»