ببینید چین چگونه شوک نفتی ایران را پشت سر گذاشت

متن کامل مقاله

نمودارها راز پکن را روشن می‌کنند: چگونه واردات نفت خام را به‌شدت کم کرد، قیمت‌های جهانی را پایین کشید و دوام آورد

کاهش شدید واردات نفت چین از زمان آغاز جنگ در ایران، نقش کلیدی در پایین نگه داشتن قیمت نفت داشته است. این موضوع به نوبه خود به مهار تورم و حمایت از اقتصاد جهانی کمک کرده است.

اینکه چین چطور واردات خود را نزدیک به ۵۰ درصد کاهش داد و همچنان دوام آورد، حتی با وجود راهبرد بلندمدت پکن برای خودکفایی انرژی، مانند یک معما بوده است.

اکنون نشانه‌هایی از این ماجرا آشکار شده است. محدودیت‌های صادرات سوخت پالایشگاه‌ها را وادار کرد فرآوری نفت را کم کنند. مسافران با دیدن گرانی بلیت کمتر با هواپیما سفر کردند. روی آوردن به زغال‌سنگ نتیجه داد. همچنین مقامات چین به سراغ ذخایر نفتی رفتند که پیش از جنگ کنار گذاشته بودند.

خرید نفت چین همچنان در پایین‌ترین سطح خود در نزدیک به یک دهه اخیر است. این نمودارها نشان می‌دهند چین چگونه این کار را کرد.

افت شدید واردات

چین، بزرگ‌ترین واردکننده نفت در جهان، طبق داده‌های شرکت تحلیل انرژی Vortexa، در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۱۱ میلیون بشکه نفت خرید که نیمی از آن از عرضه‌کنندگان خاورمیانه از جمله ایران تأمین می‌شد.

کمی پس از آغاز جنگ در اواخر فوریه، واردات نفت خام چین ناگهان سقوط کرد. از فوریه تا ژوئن، چین واردات خود را ۵.۸ میلیون بشکه در روز کاهش داد که افتی ۴۸.۹ درصدی بود. این رقم حتی با وجود رشد اندک در ژوئیه، همچنان پایین ماند.

عقب‌نشینی پالایشگاه‌ها

استقبال گسترده از خودروهای برقی در چین تقاضای داخلی برای سوخت را کم کرده است. بسیاری از پالایشگاه‌های این کشور خود را با یک الگوی اقتصادی جاافتاده هماهنگ کردند: هرچه در چین مصرف نشود، صادر می‌شود.

این کشور بنزین، گازوئیل و سوخت جت می‌فروشد و از صادرکنندگان بزرگ خوراک‌های پتروشیمی مانند اتیلن است که برای تولید پلاستیک، بسته‌بندی و کالاهای روزمره به کار می‌روند.

اما پس از آغاز جنگ، پکن صادرات سوخت را محدود کرد.

این محدودیت‌های صادراتی پالایشگاه‌های چین را مجبور کرد از حجم پالایش نفت خام بکاهند.

به گزارش S&P Global Energy Platts، تا ماه مه، میانگین نرخ فعالیت در ۴۹ پالایشگاه دولتی—یعنی سهمی از ظرفیت که فعالانه نفت خام پالایش می‌کند—به ۷۱.۶ درصد رسید که کمترین میزان از زمان همه‌گیری Covid-19 است. تولید فرآورده‌های نفتی ۵.۶ درصد و محصولات پلاستیکی ۴.۹ درصد در نیمه اول سال ۲۰۲۶ کاهش پیدا کرد.

افت سفرهای هوایی

از زمان آغاز جنگ در ایران، افراد کمتری برای سفرهای داخلی در چین سراغ هواپیما رفته‌اند.

با جهش هزینه سوخت، جنگ قیمت بلیت هواپیما را در سراسر جهان بالا برد. هرچند پکن صادرات سوخت جت را محدود کرد تا مقدار بیشتری در داخل بماند، پروازهای داخلی چین هم گران‌تر شدند و عوارض سوخت افزایش یافت.

تعداد مسافران پروازهای داخلی چین در ماه مه ۸ درصد و در ژوئن ۷ درصد نسبت به سال قبل افت کرد. در همین حال، قطارهای مسافربری به لطف اتصال به شبکه برقی که سوخت اصلی‌اش زغال‌سنگ و انرژی‌های تجدیدپذیر است، از نوسانات بازار نفت در امان ماندند و افت نکردند.

مصرف بیشتر زغال‌سنگ

چین حتی پیش از جنگ هم استفاده از ذخایر عظیم زغال‌سنگ خود را برای تولید نفت، بنزین و دیگر محصولات بیشتر کرده بود. میزان فرآورده‌های تولیدشده از زغال‌سنگ در سال ۲۰۲۴ معادل پالایش نزدیک به ۳۰۰ میلیون بشکه نفت خام بود—رقمی در حدود کل واردات نفت خام در یک ماهِ آن سال.

استان‌های سرشار از زغال‌سنگ در شمال‌غربی چین، با حمایت دولت، شاهد رونق طرح‌های تبدیل زغال‌سنگ به مواد شیمیایی هستند. در منطقه Xinjiang که قیمت زغال‌سنگ از ارزان‌ترین‌ها در کشور است، تولید نفتا و گازوئیل از زغال‌سنگ در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل تقریباً دو برابر شد.

این سرمایه‌گذاری باعث شد چین برای مشکلات ناشی از جنگ کاملاً آماده باشد. پس از شروع جنگ، صنعت تبدیل زغال‌سنگ به مواد شیمیایی چین هم مثل یک سپر در برابر گرانی نفت عمل کرد و هم از قیمت بالاتر محصولات خود سود برد.

استفاده از ذخایر پر و پیمان

طبق داده‌های S&P Global Energy، تقاضای نفت چین در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ فقط ۱.۶ میلیون بشکه در روز نسبت به مدت مشابه سال قبل افت کرد. این رقم در مقایسه با سقوط شدید واردات، کاهش بسیار کمی است.

خیلی از اقتصاددانان می‌گویند دلیل این اتفاق را باید در ذخایر عظیم نفت خام چین پیدا کرد.

هیچ‌کس رقم دقیق این ذخایر را نمی‌داند؛ چون چین آن را اعلام نمی‌کند و بخشی از نفت خام را زیر زمین نگه می‌دارد. تحلیل‌گران حجم کل این ذخایر—شامل ذخایر راهبردی نفت، نفت موجود در پالایشگاه‌ها و ذخایر تجاری که بیشترین سهم را دارند—را بین ۱ تا ۱.۴ میلیارد بشکه تخمین می‌زنند.

پکن ذخیره‌سازی نفت ارزان روسیه و ایران را از سال ۲۰۲۵، خیلی قبل از جنگ ایران، شروع کرد. بر اساس برآورد U.S. Energy Information Administration، چین سال گذشته روزانه به‌طور میانگین ۱.۱ میلیون بشکه نفت وارد ذخایر خود کرد. این انبار کردن نفت در ماه‌های مارس و آوریل نیز با محموله‌هایی که قبل از جنگ از خلیج فارس راه افتاده بودند، ادامه داشت.

آمار Vortexa نشان می‌دهد چین از آن زمان شروع به برداشت از ذخایر خود کرده است.

چین از ابتدای ماه مه حدود ۵۶ میلیون بشکه از ذخایر تجاری و ۱۵ میلیون بشکه از پالایشگاه‌های خود برداشت کرده است.

در همین حال، طبق اعلام Vortexa، ذخایر راهبردی روزمینی چین هنوز تا حد زیادی دست‌نخورده باقی مانده است.